praca magisterska z zarządzania
Pojęcie „wynagrodzenia” jest dziś używane zamiennie z pojęciem „płacy”. Zgodnie z Dziennikiem Ustaw z 1996 roku za wynagrodzenie uznaje się ogół wydatków pieniężnych oraz świadczeń w naturze, które są wypłacane pracownikom z tytułu zatrudnienia w danym podmiocie gospodarczym i obliczanych według zasad statystki wynagrodzeń i zatrudnienia.
Klasyfikacja Głównego Urzędu Statystycznego zakłada podział płac na wynagrodzenia osobowe, bezosobowe i honoraria. Do pierwszego rodzaju wynagrodzeń zaliczamy m.in.: wynagrodzenie zasadnicze, dodatki stałe i przejściowe, premie regulaminowe i uznaniowe, nagrody jubileuszowe, zasiłki chorobowe, świadczenia, wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, ekwiwalenty.
Do wynagrodzeń bezosobowych należą umowy o dzieło i umowy – zlecenia, a do honorariów – wynagrodzenia za prace twórcze, autorskie i realizatorskie.
Bardzo istotny jest też system wynagradzania. Część rzeczoznawców określa ten system jako formy płac, ale znakomita większość jednak uważa, że jest to wyjaśnienie zbyt wąskie i wskazuje, iż pod tym pojęciem kryje się wszystko to, co jest związane z płacami i ich problematyką. „ W ujęciu szerszym zakładowy system wynagradzania obejmuje ( …): stosowane formy płac, warunki i kryteria ocen, awansów, degradacji, zasady uzależnienia wysokości funduszu płac poszczególnych jednostek organizacyjnych od wyników działalności gospodarczej tych jednostek, podział kompetencji, zadań i odpowiedzialności w sferze płac w przedsiębiorstwie, techniki i procedury związane z obsługą systemu.[1]”
Jakakolwiek by nie była interpretacja definicji systemu wynagradzania, to z pewnością każdy doszedłby do wniosku, iż powinien być on jak najbardziej funkcjonalny i wychodzić naprzeciw oczekiwaniom oraz potrzebom pracowników.
Istnieje bardzo wiele form wynagrodzeń, które ma do dyspozycji pracodawca, aby skutecznie motywować pracownika. Podstawowe formy płac to: czasowa, czasowo-premiowa, akordowa, akordowo-premiowa, czasowo-prowizyjna, prowizyjna, bonusowa, zadaniowa i kafeteryjna.
„Czasowa forma płac ( zwana też dniówką ) polega na wynagradzaniu pracy płacą zasadniczą i stałymi dodatkami np. za staż pracy. Jest stosowana obecnie najczęściej w małych firmach, których właściciel ( kierownik ) ma możliwość bezpośredniej oceny pracy personelu i sam decyduje o wysokości zarobków.[2]” Rzadziej występuje ona w większych zakładach pracy, gdyż jest źle przyjmowana przez pracowników. Uzupełnia się ją więc z reguły nagrodami uznaniowymi, które w dodatkowy sposób zwiększają motywację u ludzi w przedsiębiorstwie.
Czasowo-premiowa forma płac z kolei zakłada opłacanie wymagań pracy płacą zasadniczą, jej efektów zaś premią. Ta metoda jest zdecydowanie najczęściej stosowana względem personelu w polskich warunkach. Jej rezultaty widoczne są zwłaszcza po zaprojektowaniu i wdrożeniu właściwego dla danej organizacji systemu premiowania.
Wynagradzanie pracowników, proporcjonalne do wykonania norm pracy, zakłada akordowa forma płac. Istnieje przy tym podział na normy ilościowe ( określają wielkość produkcji, która ma być wykonana w danym terminie ) i czasowe ( określają czas, niezbędny do wykonania danej części pracy ). Akord jest taką formą wynagrodzenia, która w zdecydowanie najsilniejszym stopniu wiąże płacę z wielkością wykonanej produkcji. Pracownik w takim wypadku stara się wykonywać swoją pracę najefektywniej, jak umie, ale niestety nie zawsze idzie to w parze z efektownością. Dziś raczej odchodzi się od tego rodzaju akordu na rzecz akordu zadaniowego.
Stosowanie formy akordowo-premiowej może być uzasadnione, kiedy przy produkcji liczy się nie tylko wydajność, ale i jakość produktów. „Polega ona na wynagradzaniu za wielkość produkcji i premiowaniu za jakość, oszczędność materiału lub inne pożądane efekty (…). W niektórych przedsiębiorstwach (…) każdy pracownik ma zagwarantowaną stawkę płacy zasadniczej niezależnie od osiągniętej wydajności pracy; przekroczenie normy pracy opłacane jest proporcjonalnie do jej procentowego wykonania.[3]”
Jeśli chodzi o czasowo-prowizyjną formę płac, to ma ona za zadanie opłacanie pracy płacą zasadniczą, przy uzupełnieniu jej prowizją. Metoda ta przynosi efekty z punktu widzenia proporcjonalnego i sprawiedliwego opłacania pracy, jak również motywacji do dobrych jej efektów. Czasowo-prowizyjna forma jest stosowana głównie w firmach handlowych oraz niektórych działach firm produkcyjnych i usługowych.
Prowizyjna forma płac jest bardzo zbliżona do kolejnej z omawianych form płac – umowy o dzieło. Gwarantuje ona wypłatę prowizji, która jest wcześniej ustalona, ale tylko po spełnieniu przez pracownika wymaganych warunków. Jeśli zaś w danym okresie pracownik nie pracował efektownie i nie osiągnął tym samym spodziewanego rezultatu finalnego, nie otrzymuje wynagrodzenia.
Bonusowa forma płac zakłada stosowanie motywacyjnej części wynagrodzenia, która jest ściśle powiązana z efektami pracy. Jest to tzw. bonus, posiadający z reguły postać premii, płaconej z zysku ( nie zaliczanej do kosztów produkcji ) lub premii liczonej w kosztach produkcji. Te formy płac istnieją w polskich firmach jako na przykład „trzynastki”.
„Zadaniowa forma płac łączy w sobie czasową, premiową i akordową formę wynagradzania. Podstawą tej formy jest określone zadanie zlecone do wykonania pracownikowi lub zespołowi pracowniczemu w odpowiednio wyznaczonym, niezbędnym do wykonania czasie. Zadaniowa forma płac zawiera z reguły część stałą, swego rodzaju gwarantowaną płacę zasadniczą oraz część zmienną, będącą ustalonym procentem płacy zasadniczej i wypłacaną po wykonaniu zadania w założonym terminie.[4]”
Ostatnia z wymienionych form płac – forma kafeteryjna – jest stosunkowo nowa, a co za tym idzie najrzadziej stosowana w praktyce. Istotą tej metody jest stworzenie pracownikowi możliwości dokonania wyboru rekompensaty, za wkład w funkcjonowanie przedsiębiorstwa, spośród grupy świadczeń rzeczowych i finansowych. Do nich należą m.in.: wypłaty gotówkowe, ubezpieczenia zdrowotne, pożyczki i dodatki mieszkaniowe.
Kafeteria może mieć formę ruchomą i stałą. Część ruchoma obejmuje na przykład świadczenia, które pracownicy mogą wybierać, aby podnieść standard świadczeń obowiązkowych. Część stała z kolei to świadczenia, zapewniające niezbędne minimum zabezpieczenia przed ryzykiem ( chorobą, utrata pracy itp. ).
System kafeteryjny nie zaspokaja rzecz jasna wszystkich potrzeb pracowników, ale z całą pewnością powoduje lepszą realizację motywacyjnej funkcji wynagrodzenia, zwłaszcza jeżeli dobór opcji w tej metodzie odpowiada oczekiwaniom pracowników przedsiębiorstwa.
[1] Leszek Kozioł, Małgorzata Tyrańska – „Motywowanie pracowników w teorii i praktyce”; Wydawnictwo Biblioteczka Pracownicza; Warszawa 2002, s. 52.
[2] Jan Sikora, „Motywowanie pracowników”; Biblioteka Menedżera i Służby Pracowniczej; Bydgoszcz 2000, s. 63.
[3] Jan Sikora, „Motywowanie pracowników”; Biblioteka Menedżera i Służby Pracowniczej; Bydgoszcz 2000, s. 65.
[4] Jan Sikora, „Motywowanie pracowników”; Biblioteka Menedżera i Służby Pracowniczej; Bydgoszcz 2000, s. 67.
