Jak już wcześniej wspomniałem, potrzeba towarzyszy człowiekowi od początku jego narodzin. Jest obecna w środowisku w którym żyje i jest wyznacznikiem jego egzystencji. W dzisiejszych czasach środowisko to stało się swego rodzaju powłoką informacyjną, która nas wszystkich otacza, i z którą trzeba żyć w symbiozie. Środowisko to nazywane jest antropoinfosferą. Antropoinfosfera może oddziaływać na człowieka w sposób pozytywny i negatywny, wytwarzając przy tym w pewnie
określone potrzeby. Jednak nie jest tak prosto je zaspokoić, gdyż ogromna ilość źródeł informacji doprowadza do frustracji i zagubienia. Informacje nabyte z otoczenia mają wpływ na zachowanie kierowcy, na jego stan fizyczny i psychiczny [Babik, dok. elektr.]. Przyjrzyjmy się tym problemom.
Problem z właściwym doborem potrzebnej informacji
Sytuacja, w której kierowca nie może wybrać właściwej i najbardziej słusznej dla siebie informacji wiąże się z narastaniem jego zakłopotania, frustracją oraz zagubieniem. Dzieje się tak, gdyż środowisko, w którym żyje staje się coraz bardziej skomplikowane, złożone. Łatwość wytwarzania i rozsyłania informacji w połączeniu z brakiem nadzoru nad jej jakością i ilością powoduję swego rodzaju „mgłę informacyjną”, która ogromnie go dezorientuje [Babik 2002]. Sytuacja ta doprowadza do tego, że kierowca podczas dobierania sobie informacji musi zmagać się z jej nadmiarowością, zniekształceniami, zakłóceniami oraz zanieczyszczeniami. Do zwalczania tych niepożądanych zjawisk potrzebuje narzędzi oraz wiedzy. Poniżej scharakteryzuje kilka najważniejszych problemów informacyjnych nękających kierowców, które wywołują u nich sytuacje problemowe:
- Nadmiar informacji – zbyt duża ilość napływających informacji to jeden z najgroźniejszych skutków technologii komunikacyjno-informacyjnych. Paraliżuje ona umysł kierowcy, który nie jest w stanie wszystkiego przetworzyć. Nadmiar informacji zwany jest też „infostresem” [Louise, dok. elektr.].
- Informacja nieuporządkowana – posiada niewielką wartość informacyjną. Chaos informacyjny powoduje zagubienie. Uporządkowanie informacji wymaga czasu, którego czasami kierowca nie posiada.
- Pominiecie informacji (luka informacyjna) – bierze się z braku możliwości całościowego oglądu komunikatu i zapanowania nad nim. Czasami odbywa się celowo, gdyż odbiorca usiłując sobie poradzić z nadmiarem informacji, odrzuca ją [Babik dok. elektr.].
- Problematyczna wartość informacji – wartość otrzymywanych informacji uzależniona jest w większości od jakości źródła. Kierowca musi otrzymywać informacje o dużej wartości, gdyż na jej podstawie opiera swoje decyzje [Materska, dok. elektr.].
Jak widać problem doboru właściwej informacje jest dość złożony i wymaga od strony odbiorcy głębokiej analizy. Informacja, która dociera do kierowcy nie może być niewłaściwa, gdyż spowoduje ona nieporozumienia w przebiegu komunikacji, co w konsekwencji przełoży się na dezorientacje w przebiegu ruchu drogowego. Na barkach kierowcy spoczywa więc trudne zadanie. Przejdźmy teraz do analizy najczęściej spotykanych przez kierowcę sytuacji problemowych, które rodzą potrzebę informacyjną.
Sytuacje problemowe rodzące potrzebę informacyjną
W środowisku kierowców tak jak i w środowisku innych grup społecznych rodzą się sytuacje problemowe. Stwarzają one potrzebę informacyjną, która z kolei prowadzi do chęci jej zaspokojenia. Poniżej przedstawię kilka najczęściej występujących sytuacji problemowych występujących w życiu kierowców:
Wypadek
Każdy kierowca, który porusza się po drogach wie, że nieodłącznym zjawiskiem w ruchu drogowym są wypadki i kolizje. Niestety często są one tragiczne w skutkach, gdyż spotkanie pieszego z samochodem, albo dwóch pojazdów jadących z dużą prędkością często powoduje uszczerbek na zdrowiu. Optymistyczny jest fakt, że ilość wypadków drogowych oraz ofiar śmiertelnych w Polsce z roku na rok maleje [Komenda Główna Policji, dok. elektr.].
Kierowca uczestniczący w wypadku, kolizji drogowej czy będący świadkiem takiego zdarzenia, jeżeli nie ma poważnych obrażeń, powinien zareagować niosąc pomoc. I tu nasuwa się poważny problem, jak to zrobić? Na kursie prawa jazdy uczą zasad niesienia pierwszej pomocy, lecz dla niektórych kierowców kurs ten był bardzo dawno. Informacje i wskazówki podawane na nim dawno uległy zapomnieniu. Dodatkowo w aktywnym działaniu przeszkadza szok i stres, który uniemożliwia opanowaną i sprawną organizację akcji ratowniczej [Majkowski; Kuś 1988, s. 76-83].
W późniejszym okresie sytuacją problemową staje się naprawa zniszczonych pojazdów, odszkodowania, załatwianie niezbędnych formalności. Wszystko to wiąże się potrzebą uzyskania informacji, która nie wpędzi nas w niepotrzebna koszty oraz stracony czas.
Awaria pojazdu
Prowadząc pojazd silnikowy, prowadzimy przedmiot, który czasami ulega awarii. Chociaż awarie raczej dotyczą pojazdów leciwych to jednak nie jest to regułą. Gdy prowadzony pojazd nagle zatrzyma się, albo zacznie w nim coś hałasować, kierowca wytęża swój intelekt, aby poznać przyczynę tego zjawiska. Rodzi się mocna potrzeba uzyskania informacji w sytuacji, która nas zaskoczyła. Z reguły jeżeli od razu kierowca nie zdoła odnaleźć przyczyny awarii opierając się na swojej wiedzy i doświadczeniu to szuka jej w innych źródłach. Niektóre firmy ubezpieczeniowe, oraz zakłady mechaniczne śpieszą na ratunek zakłopotanemu kierowcy, ale taka usługa kosztuje. Awaria jest dobrym bodźcem do wzbogacenia swojej wiedzy na temat budowy pojazdu. Szkoda, że zazwyczaj następuje to po zaistniałym fakcie. Częstą awarią pojazdu z którą kierowca się spotyka to defekt ogumienia.
Mężczyzna wymieniający koło poza siłą musi posiadać także wiedzę, która pozwoli mu ruszyć w dalszą drogę.
Niewłaściwe oznakowanie drogi
Częstą zmorą kierowców są niekompletne lub mało sprecyzowane znaki drogowe. Znaki te mając na celu pomagać i wskazywać właściwą drogę, utrudniają kierowcom poruszanie się po jezdni. Pozamazywane tablice, poprzekręcane tarcze znaków, leżące znaki, to częsty krajobraz naszych polskich dróg. Kierowca bez ich kompletności, gubi się i powstaje u niego nagła potrzeba doinformowania się. Dzieje się tak, np. w przypadku pierwszej wycieczki do nieznajomego miasta, albo jazdy podczas mgły. Każdy doświadczony kierowca kiedyś zabłądził i wie, że stan ten wywołuje złość i frustrację. Poniżej (ilustracja 8) przedstawię znak drogowy, który przez celowość i dziecinadę stał się dla użytkowników ruchu drogowego nieczytelny.
Oblepiony naklejkami znak drogowy staje się dla kierowcy nieczytelny. Prowadzi to do sytuacji problemowej, gdyż użytkownik ruchu drogowego musi mieć pewność czy go znak dotyczy.
Zmiany przepisów ruchu drogowego
W Polsce co rok przybywa znaków drogowych, zmieniają się także przepisy regulujące ruch drogowy [Dąbrowski 2007, s. 23]. U kierowcy widzącego nowy znak, albo obserwującego nowatorskie, dziwne zachowania grupy kierowców, rodzi się nowa potrzeba informacyjna, której zaspokojenie jest konieczne z punktu widzenia ciekawości i bezpieczeństwa. Ta zmiana jest szczególnie widoczna po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Zlikwidowanie tzw. „tabliczek zielonych strzałek”, dezorientowało kierowców. Problemem naszych kierowców są też zmiany w przepisach drogowych w innych krajach [Komenda Główna Policji, dok. elektr.]. Należy tu się z mojej strony przypomnienie o tym, że kierowca musi na bieżąco śledzić zmiany przepisów drogowych, gdyż nieznajomość ich nie zwalnia go od odpowiedzialności karnej. Czyli za niewiedzę, może zapłacić, stąd tak ważne jest zaspokojenie tej potrzeby.
Warunki atmosferyczne
Ostatnią potrzebą, którą omówię, jest informacja o warunkach
atmosferycznych (drogowych). Dopasowanie prędkości, stylu jazdy, opon, specyfikacji płynów w pojeździe, zależne jest od panujących warunków atmosferycznych. Wyruszanie w daleką podróż powoduje u kierowców wzmożoną potrzebę zasięgnięcia informacji na ten temat [AutoBild.de, dok. elektr.]. Każdy kierowca powinien sobie zdawać sprawę jak warunki atmosferyczne wpływają na bezpieczeństwo jazdy. Żyjemy w zmiennym klimacie i wahania temperatur. Opady śniegu, lód, deszcz, zmuszają nas do podjęcia maksymalnych działań w celu zadbania o bezpieczeństwo na drodze. Żadne nowoczesne systemy typu: ABS, ESP, nie zmienią praw fizyki. Kierowca musi sam na podstawie uzyskanych informacji o warunkach atmosferycznych, uważać na drodze [PZUS.A., dok. elektr.].
Istnieje jeszcze wiele innych potrzeb informacyjnych, których nie w sposób tu omówić. Uważam, że te są najważniejsze i na ich podstawie będę przeprowadzał swoje badania. W dalszej części rozdziału przeanalizowałem skutki niezaspokojenia potrzeb. Zagadnienie to dopełnia zawartość tematyczną rozdziału.
Skutki niezaspokojenia potrzeb
Psycholodzy, a zwłaszcza zwolennicy psychoanalizy uważają, że postępowaniem człowieka rządzą potężne i nieświadome siły wywołane przez potrzeby i chęć ich zaspokojenia. To wyolbrzymienie roli czynników motywacyjno- emocjonalnych wiąże się z procesami poznawczymi. Psychoanaliza ludzka kładzie nacisk na słabe, patologiczne strony człowieka. Wiadomo jednak, że podstawą egzystencji człowieka jest jego rozwój i dążenie do samorealizacji. Następuje to poprzez zaspokojenie potrzeb. Niestety czasami z powodu niewłaściwych warunków społecznych, zaspokojenie potrzeb staje się niemożliwe [Kulczycki, dok. elektr.].
Jak już wspomniałem w pierwszym rozdziale teoria potrzeb Abrahama Maslowa zakłada, że potrzeba jest wywołana brakiem czegoś. W konsekwencji wywołuje to dążenie do zaspokojenia tego braku. Według Maslowa taki stan prowadzi do redukcji napięcia motywującego, niezaspokojenie wywołuje zmiany stanów emocjonalnych, a w konsekwencji prowadzi do takich chorób jak depresja, apatia, alienacja, nerwica egzystencjalna [Siek 1986].
Niezaspokojenie potrzeb informacyjnych może być też przyczyną lęku. Prowadzi ono do różnych patologii uniemożliwiających pełny, normalny rozwój psychiczny [Obuchowski 1967]. Próg powstawania lęków oraz frustracji jest indywidualny dla każdego człowieka. Dla jednych wyższy, u innych niższy i zależy od:
- stanu systemu nerwowego;
- subiektywnej wartości dobra, którego człowiek został pozbawiony;
- treningu sytuacji frustracyjnych, który wyrabia odporność na frustracje;
Jak widać długotrwały stan niezaspokojenia silnej potrzeby może zostawić ślad na całe życie. Niezaspokojenie potrzeb wywołuje cierpienie, a często wypaczenie osobowości [Sękowska 1982, s. 238-239]. Kierowca nie może zbyt szybko popadać w frustracje, dlatego w przypadku przewozu dużej ilości osób lub ciężkiego towaru przechodzi dodatkowe testy. Kierowca, który ich nie zaliczy nie może prowadzić pojazdów zawodowo.
W rozdziale tym starałem się przedstawić problematykę potrzeb informacyjnych kierowców. W realizacji tego celu stało się niezbędne omówienie historii motoryzacji od początku jej istnienia. W jej analizie uwypukliłem przyczyny zainteresowania się kierowców informacją. W drugiej części rozdziału poruszyłem najważniejsze problemy związane z doborem informacji. Opierając się na najważniejszych sytuacjach problemowych rozważyłem genezę powstawania potrzeb informacyjnych. Rozdział dopełniłem omówieniem skutków niezaspokojenia potrzeb informacyjnych. W kolejnym rozdziale będzie mowa o źródłach informacyjnych dostępnych dla kierowców. Poddam je podziałowi i scharakteryzuje ich walory.
Dąbrowski, Kamil. (2007). Zróbmy porządek na drogach. DziennikPoiskaEuropaŚwiat nr 117, s. 23.
Majkowski, Ryszard; Kuś, Wojciech (1998). Wypadek – co robić?. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, s. 76-83.
Obuchowski, Kazimierz (1967). Psychologia dążeń ludzkich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 110.
Siek, Stanisław (1986). Struktura i formowanie osobowości. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 231 s.